Την ώρα που τα ελληνικά νοικοκυριά παλεύουν καθημερινά με την ακρίβεια, τα υψηλά επιτόκια και ένα κόστος ζωής που αυξάνεται διαρκώς, οι ελληνικές τράπεζες καταγράφουν κέρδη που δύσκολα περνούν απαρατήρητα. Πάνω από 4,5 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως συγκεντρώνονται στα ταμεία τους, σε μεγάλο βαθμό χάρη σε μια πραγματικότητα που οι πολίτες βιώνουν καθημερινά: καταθέσεις με σχεδόν μηδενικές αποδόσεις, δάνεια με ακριβά επιτόκια και προμήθειες σχεδόν για κάθε τραπεζική συναλλαγή.
Την ίδια στιγμή που οι πολίτες προσπαθούν να καλύψουν βασικές ανάγκες, οι μέτοχοι των τραπεζών απολαμβάνουν μια ιδιαίτερα γενναιόδωρη ανταμοιβή. Περισσότερα από 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ διανέμονται σε μερίσματα, σε μια από τις μεγαλύτερες διανομές κερδών των τελευταίων ετών. Και όλα αυτά σε ένα τραπεζικό σύστημα που στο παρελθόν διασώθηκε επανειλημμένα με δημόσιο χρήμα, δηλαδή με τα χρήματα των ίδιων των φορολογουμένων που σήμερα καλούνται να συνεχίσουν να σηκώνουν το βάρος.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι η φορολογική μεταχείριση αυτών των κερδών. Η φορολόγηση των μερισμάτων παραμένει μόλις στο 5%. Ένα ποσοστό που για πολλούς μοιάζει σχεδόν συμβολικό, ειδικά αν συγκριθεί με τη φορολογική πίεση που αντιμετωπίζουν εργαζόμενοι και μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Με απλά λόγια, εκεί όπου οι πολίτες καλούνται να πληρώνουν μέχρι και το τελευταίο ευρώ, τα τραπεζικά υπερκέρδη αντιμετωπίζονται με αξιοσημείωτη επιείκεια.
Δύσκολα μπορεί να παρουσιαστεί αυτή η κατάσταση ως απλή οικονομική ανάγκη. Για πολλούς πρόκειται για μια σαφή πολιτική επιλογή: μια επιλογή που επιτρέπει στο τραπεζικό σύστημα να διατηρεί εξαιρετικά υψηλά περιθώρια κέρδους, στους μετόχους να ανταμείβονται πλουσιοπάροχα και στην κοινωνία να βλέπει ξανά το γνώριμο μοτίβο να επαναλαμβάνεται — τα κέρδη να ιδιωτικοποιούνται και τα βάρη να μεταφέρονται τελικά στους πολλούς.
Η οικονομική πολιτική της χώρας διαμορφώνεται από την κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, ενώ καθοριστικό ρόλο στο οικονομικό πλαίσιο έχουν επίσης ο Γιάννης Στουρνάρας και ο Κυριάκος Πιερρακάκης.
Για πολλούς πολίτες, το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι αριθμοί. Είναι η αίσθηση ότι το οικονομικό σύστημα λειτουργεί με δύο διαφορετικά μέτρα: αυστηρότητα και απαιτήσεις για την κοινωνία, αλλά αξιοσημείωτη ανοχή όταν πρόκειται για τα μεγάλα τραπεζικά κέρδη. Και όσο αυτή η εικόνα παραμένει, τόσο ενισχύεται η πεποίθηση ότι η ισορροπία μεταξύ κοινωνίας και οικονομικής ισχύος εξακολουθεί να γέρνει προς την ίδια κατεύθυνση.
